Text 4]
The Structure of the Universe
275
ऋतम्भरा सत्यम्भरा इति महानद्यः । यासां जलोपस्पर्शनविधूतरजस्तमसो हंसपतङ्गोर्ध्वायनसत्याङ्गसंज्ञाश्चत्वारो वर्णाः सहस्रायुषो विबुधोपमसन्दर्शन- प्रजननाः स्वर्गद्वारं त्रय्या विद्यया मगवन्तं त्रयीमयं द्वर्यमात्मानं यजन्ते ॥ ४ ॥
śivam yavasam subhadram śāntam kṣemam amṛtam abhayam iti varṣāṇi teṣu girayo nadyaś ca saptaivābhijñātāḥ. maṇikūṭo vajrakūṭa indraseno jyotiṣmān suparṇo hiraṇyaṣṭhīvo meghamāla iti setu-śailāḥ aruṇā nṛmṇāṅgirasī sāvitrī suptabhātā ṛtambharā satyambharā iti mahā-nadyaḥ. yāsām jalopasparśana-vidhūta-rajas-tamaso haṁsa- pataṅgordhvāyana-satyāṅga-saṁjñāś catvāro varṇāḥ sahasrāyuṣo vibudhopama-sandarśana-prajananāḥ svarga-dvāram trayyā vidyayā bhagavantam trayīmayam sūryam ātmānam yajante.
śivam—Śiva; yavasam—Yavasa; subhadram—Subhadra; śāntam— Śānta; kṣemam—Kṣema; amṛtam—Amṛta; abhayam—Abhaya; iti— thus; varṣāṇi—the tracts of land according to the names of the seven sons; teṣu—in them; girayaḥ—mountains; nadyaḥ ca—and rivers; sapta—seven; eva—indeed; abhijñātāḥ—are known; maṇi-kūṭaḥ— Maṇikūṭa; vajra-kūṭaḥ—Vajrakūṭa; indra-senaḥ—Indrasena; jyotiṣ- mān—Jyotiṣmān; suparṇaḥ—Suparṇa; hiraṇya-ṣṭhīvaḥ— Hiraṇyaṣṭhīva; megha-mālaḥ—Meghamāla; iti—thus; setu-śailāḥ—the ranges of mountains marking the borders of the varṣas; aruṇā—Aruṇā; nṛmṇā—Nṛmṇā; āṅgirasī—Āṅgirasī; sāvitrī—Sāvitrī; supta-bhātā— Suptabhātā; ṛtambharā—Ṛtambharā; satyambharā—Satyambharā; iti—thus; mahā-nadyaḥ—very large rivers; yāsām—of which; jala- upasparśana—simply by touching the water; vidhūta—washed off; ra- jaḥ-tamasaḥ—whose modes of passion and ignorance; haṁsa—Haṁsa; pataṅga—Pataṅga; ūrdhvāyana—Ūrdhvāyana; satyāṅga—Satyāṅga; saṁjñāḥ—named; catvāraḥ—four; varṇāḥ—castes or divisions of men: sahasra-āyuṣaḥ—living for one thousand years; vibudha-upama—simi- lar to the demigods; sandarśana—in having very beautiful forms; pra- jananāḥ—and in producing children; svarga-dvāram—the gateway to the heavenly planets; trayyā vidyayā—by performing ritualistic ceremonies according to Vedic principles; bhagavantam—the Supreme Personality of Godhead; trayī-mayam—established in the Vedas;